Jak żłobki, kluby dziecięce i dzienni opiekunowie mogą pozyskać nawet 80 000 zł na stworzenie sali sensoryczno-motorycznej dla najmłodszych w ramach programu Aktywny Żłobek – sale sensoryczne 2026
Spis treści
Aktywny Żłobek - sale sensoryczne, co to za program?
„Aktywny Żłobek – sale sensoryczne” to program wsparcia w podnoszeniu jakości opieki nad dziećmi do lat 3, ogłoszony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w marcu 2026 roku. Program finansowany jest ze środków budżetu państwa i wpisuje się w szerszy instrument wsparcia rodzin – „Aktywny Rodzic”.
Jego głównym celem jest dofinansowanie wyposażenia pomieszczeń instytucji opieki nad małymi dziećmi w sprzęt do zajęć sensoryczno-motorycznych. Innymi słowy, państwo daje żłobkom, klubom dziecięcym i dziennym opiekunom konkretne pieniądze na tworzenie sal lub stref sensorycznych, które stymulują wszechstronny rozwój dzieci do lat 3.
Na realizację całego programu przeznaczono 41,7 mln złotych. Warto podkreślić, że program nie jest skierowany wyłącznie do dużych samorządów czy gmin, mogą z niego korzystać zarówno publiczne instytucje opieki, jak i prywatni przedsiębiorcy, osoby fizyczne prowadzące żłobki czy inne podmioty prawne wpisane do rejestru żłobków i klubów dziecięcych.
Program „Aktywny Żłobek – sale sensoryczne” to odpowiedź państwa na rosnące zapotrzebowanie na jakościową, opartą na wiedzy naukowej opiekę nad dziećmi. Nie chodzi tu tylko o zapewnienie dzieciom miejsca, w którym będą bezpieczne, chodzi o stworzenie środowiska, które aktywnie wspiera ich rozwój neurologiczny i motoryczny.
Dlaczego powstał program Aktywny Żłobek?
Twórcy programu odwołują się wprost do aktualnych badań naukowych nad rozwojem mózgu niemowląt i małych dzieci. Uzasadnienie jest mocne i jednoznaczne: drugi i trzeci rok życia dziecka to okres szczególnie intensywnego rozwoju mózgu, w którym dynamicznie wzrasta liczba i różnorodność połączeń neuronalnych, zwanych synapsami. To właśnie jakość i liczba tych połączeń warunkuje późniejszą sprawność funkcji poznawczych, emocjonalnych i motorycznych.
Co kluczowe, brak adekwatnej, zróżnicowanej stymulacji środowiskowej w tym czasie nie pozostaje obojętny. Nieużywane połączenia nerwowe ulegają osłabieniu i zanikowi. Mózg małego dziecka jest niezwykle plastyczny, ale ta plastyczność działa w obie strony, zarówno na korzyść dziecka, jak i na jego niekorzyść, zależnie od jakości środowiska, w którym wzrasta.
Program odwołuje się również do szeroko dyskutowanej kwestii wpływu urządzeń ekranowych na rozwój dzieci poniżej 2. roku życia. Wyniki badań naukowych, między innymi z wieloletniego projektu GUSTO prowadzonego przez zespół prof. Tan Ai Peng z singapurskiego A*STAR we współpracy z National University of Singapore i McGill University, są jednoznaczne: nadmierna i wczesna ekspozycja na urządzenia ekranowe może negatywnie wpływać na struktury neuronalne, zaburzać koncentrację, regulację emocji i rozwój mowy, a także pogarszać jakość snu.
Co szczególnie niepokojące, badania opublikowane w 2026 roku w czasopiśmie eBioMedicine wykazały, że dzieci, które w wieku 1–2 lat spędzały ponadprzeciętnie dużo czasu przed ekranami, wykazywały co prawda szybsze dojrzewanie sieci neuronalnych związanych z przetwarzaniem bodźców wzrokowych, ale to przyspieszone dojrzewanie nie sprzyjało prawidłowemu kształtowaniu połączeń nerwowych potrzebnych do złożonego myślenia. W efekcie, w wieku 8,5 roku dzieci te wolniej podejmowały decyzje, a w wieku 13 lat częściej doświadczały objawów lękowych.
Co ważne, podobne skutki nie były obserwowane, gdy ekspozycja na ekrany miała miejsce dopiero w wieku 3–4 lat. To potwierdza, że pierwsze dwa lata życia stanowią wyjątkowo wrażliwy okres dla rozwoju mózgu.
Dlatego program nie tylko finansuje wyposażenie sal sensorycznych, ale nakłada też konkretny zakaz: w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt i zabawę dzieci nie dopuszcza się korzystania z urządzeń emitujących światło niebieskie, czyli telewizorów, ekranów LED, smartfonów, tabletów czy projektorów LED, z wyjątkiem sytuacji uzasadnionych względami organizacyjnymi, pod warunkiem że pozostają niedostępne dla dzieci. Personel jest zobowiązany do promowania aktywności bezekranowych i bezpośrednich interakcji dorosły–dziecko jako podstawowej formy wspierania rozwoju.
O programie – harmonogram, kto może aplikować i jak złożyć wniosek
Program skierowany jest do podmiotów prowadzących instytucje opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, wpisanych do rejestru żłobków i klubów dziecięcych lub wykazu dziennych opiekunów. Wpis do rejestru musi być dokonany do dnia ogłoszenia naboru wniosków. Uprawnieni wnioskodawcy to:
- gminy – mające pierwszeństwo w dostępie do środków,
- osoby fizyczne prowadzące żłobki, kluby dziecięce lub będące dziennymi opiekunami,
- osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej,
- instytucje publiczne.
Ważne: dofinansowaniem nie mogą być objęte instytucje, w których miejsca opieki powstały lub są planowane do utworzenia w ramach Programu Aktywny Maluch 2022–2029 ani w ramach programów „Aktywny dzienny opiekun w gminie” z lat 2024–2026. Zasada ta ma zapobiegać podwójnemu finansowaniu ze środków publicznych.
Harmonogram naboru
Nabór wniosków w ramach programu „Aktywny Żłobek – sale sensoryczne” 2026 odbywał się według następującego harmonogramu:
- Termin składania wniosków: 1–26 kwietnia 2026 r.
- Termin rozpatrzenia wniosków przez wojewodów i przekazania list do Ministerstwa: do 11 maja 2026 r.
- Ogłoszenie wyników naboru przez Ministra: do 25 maja 2026r.
Wysokość dofinansowania
Program pokrywa do 90% kosztów realizacji zadania. Wymagany jest pieniężny wkład własny wnioskodawcy wynoszący co najmniej 10% wartości zadania. Maksymalne kwoty dofinansowania przypadające na poszczególne typy instytucji są następujące:
- do 80 000 zł – na żłobek,
- do 60 000 zł – na klub dziecięcy,
- do 20 000 zł – na dziennego opiekuna.
Jak złożyć wniosek?
Wnioski składa się wyłącznie w formie elektronicznej – za pośrednictwem systemu e-Doręczeń albo platformy ePUAP – na konto właściwego Urzędu Wojewódzkiego (właściwego ze względu na położenie instytucji opieki). Wniosek musi być podpisany bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym certyfikatem kwalifikowanym.
Ważne: liczy się data wpływu wniosku do urzędu, nie data jego wysłania. Wnioski złożone po terminie lub niekompletne nie będą rozpatrywane.
Ocena wniosków i podział środków
Priorytet w dostępie do środków mają gminy. Jeśli łączna suma wnioskowanego dofinansowania przekroczy budżet programu, tworzona jest lista rankingowa oparta na wskaźniku G (dochody gminy na mieszkańca) – pierwszeństwo mają gminy o niższych dochodach. Decyzja Ministra o nieprzyznaniu dofinansowania jest ostateczna i nie podlega administracyjnym procedurom odwoławczym.
Sala sensoryczna w żłobku – jaka powinna być?
Program Aktywny Żłobek – sale sensoryczne określa szczegółowe wytyczne dotyczące pomieszczeń, w których prowadzone będą zajęcia sensoryczno-motoryczne.
Przestrzeń i elastyczność
Pomieszczenie przeznaczone do zajęć sensoryczno-motorycznych powinno mieć powierzchnię umożliwiającą swobodę ruchu dzieci oraz montaż sprzętu podwieszanego (np. huśtawek terapeutycznych). Równie ważna jest elastyczność aranżacji – sala powinna umożliwiać zaciemnienie (np. za pomocą rolet), ograniczenie hałasu oraz zmianę układu pomocy stosownie do aktualnych potrzeb grupy dzieci.
Bezpieczeństwo i higiena
Cały sprzęt musi być pozbawiony ostrych, niezabezpieczonych krawędzi. Elementy tekstylne (poduszki, maty, tapicerowane elementy wyposażenia) powinny być łatwe do dezynfekcji i utrzymania w czystości. Wymóg ten jest szczególnie ważny w środowisku instytucjonalnym, gdzie z jednego pomieszczenia korzysta wiele dzieci.
Kolorystyka i wystrój
Ściany sali sensorycznej powinny być utrzymane w neutralnych, stonowanych barwach. Nie należy stosować nadmiernie jaskrawych, silnie kontrastowych kolorów na ścianach i wśród dekoracji (plakatów, naklejek ściennych, fototapet). Wyposażenie stałe (meble), materiały i zabawki dostępne dla dzieci również powinny być w pastelowych delikatnych kolorach.
Często wydaje się nam, ze w sali sensorycznej chodzi o dostarczanie dużej ilości bodźców, dlatego stonowane kolory mogą budzić zdziwienie. Jest w tym nieco prawdy, jednak nadmierna ilość kolorów będzie przytłaczać, utrudniać skupienie i odciągać uwagę od wykorzystywanych pomocy dydaktycznych.
Oświetlenie
Oświetlenie to jeden z kluczowych elementów dobrze zaprojektowanej sali sensorycznej. Preferowane jest światło naturalne z odpowiednim zabezpieczeniem przed nadmiernym nasłonecznieniem. Zaleca się stosowanie regulowanych źródeł światła o ciepłej, łagodnej barwie. Bezwzględnie zakazane jest stosowanie świetlówek emitujących migotanie i dźwięki mogące nasilać nadwrażliwość wzrokową i słuchową. Sprzęt regulujący natężenie światła może stanowić wydatek kwalifikowalny w ramach programu.
Absolutnie niedopuszczalne jest stosowanie urządzeń emitujących światło niebieskie. Zakaz ten jest jedną z najważniejszych zasad programu i dotyczy całego pomieszczenia przeznaczonego na pobyt i zabawę dzieci. Dotyczy to m.in. telewizorów, ekranów LED, smartfonów, tabletów i projektorów LED (np. tzw. magicznych dywanów).
Wyposażenie sali sensorycznej w żłobku
Regulamin i Wytyczne określają, że w pomieszczeniu do zajęć sensoryczno-motorycznych należy wydzielić co najmniej jedną strefę funkcjonalną, przy czym wyposażenie w danej strefie może jednocześnie stymulować więcej niż jedną sferę sensoryczną.
Program wyróżnia sześć sfer sensorycznych: proprioceptywną, przedsionkową, regulację emocjonalną i wyciszenie, dotykową (taktylną), wzrokową oraz motorykę małą. Każdej z tych sfer odpowiada konkretna strefa w pomieszczeniu.
Strefa A – Proprioceptywna (czucie głębokie, świadomość ciała)
Strefa proprioceptywna służy rozwijaniu świadomości ciała, napięcia mięśniowego i równowagi. Dzieci mają tu możliwość wykonywania ćwiczeń stymulujących zmysł propriocepcji – czyli wewnętrzne czucie własnego ciała, jego pozycji i ruchu w przestrzeni. To sfera kluczowa dla dzieci z problemami z napięciem mięśniowym, koordynacją czy poczuciem własnego ciała.
Urządzenia główne w tej strefie to m.in.: materac i gruba mata gimnastyczna, piłka terapeutyczna, klocki piankowe do przenoszenia, podesty i stopnie do wspinania, drabinka pozioma, worek terapeutyczny (np. elastyczny), tor sensoryczny z piankowymi elementami oraz poducha terapeutyczna.
Akcesoria uzupełniające obejmują m.in.: piłkę sensoryczną z wypustką, worek do pchania i worek do przeciągania.
Wyposażenie tej strefy jest zazwyczaj stosunkowo duże i masywne – maty, materace, elementy do wspinania i zajmuje stałą część sali. Warto zaplanować ją tak, aby możliwe było bezpieczne wykonywanie ćwiczeń fizycznych bez ryzyka zderzenia z innymi elementami wyposażenia.
Strefa B – Przedsionkowa (równowaga, poczucie ruchu, koordynacja)
Strefa zabaw ruchowych odpowiada za rozwój sfery przedsionkowej, zmysłu równowagi i orientacji przestrzennej. To tutaj dzieci mogą biegać, skakać, huśtać się i korzystać z różnych form aktywności fizycznej wspierających koordynację i równowagę. Aktywność w tej strefie sprzyja też samoregulacji emocjonalnej, lepszej koncentracji i profilaktyce nadwagi.
Urządzenia główne w tej strefie to bogata gama sprzętów do ćwiczeń ruchowych: platformowe huśtawki terapeutyczne ( huświawka typu kokon, deska płaska), platforma podwieszana kwadratowa, trampoliny (z uchwytem stabilizującym i bez), deski równoważne (w tym krzyżowe), równoważnie piankowe, ścieżki równoważne modułowe z kształtami, tunele do czołgania (proste i z zakrętami), piłki gimnastyczne do balansowania, mostki sensoryczne piankowe, kształtki piankowe do budowania torów ruchowych, strefy „góra–dół” (piankowy stopień + rampa), rynny do turlania piłki oraz dyski sensoryczne.
Akcesoria uzupełniające to kamienie sensoryczne i piłki skaczące z uchwytem.
Strefa przedsionkowa zazwyczaj wymaga największej przestrzeni i jest sercem sali sensorycznej. Sprzęt podwieszany (huśtawki, platforma) wymaga solidnego zawieszenia – warto zaplanować to już na etapie projektowania pomieszczenia.
Strefa C – Regulacja emocjonalna i wyciszenie
Ta strefa odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu dzieciom poczucia bezpieczeństwa i komfortu. To miejsce, do którego dziecko może się wycofać po intensywnej aktywności, odpocząć, zregenerować siły i się zrelaksować. W środowisku grupowym, jakim jest żłobek, możliwość chwilowego odizolowania się od nadmiaru bodźców jest bezcenna – szczególnie dla dzieci z nadwrażliwością sensoryczną.
Urządzenia główne w tej strefie to: namioty i kąciki wyciszenia, materace podłogowe, fotele worki, hamaki kokon, panele wygłuszające ścienne, poduszki do wygodnego siedzenia oraz tzw. ogrody relaksacyjne piankowe (strefy ciszy).
Akcesoria uzupełniające obejmują: poduszki do przytulania, przytulankę sensoryczną, słuchawki wygłuszające, gniotki relaksacyjne i tuby sensoryczne.
Strefa wyciszenia powinna być wizualnie oddzielona od aktywnych części sali – np. za pomocą namiotu, miękkiej przegrody lub zasłony. Spokój, stonowana kolorystyka i miękkie faktury to jej podstawowe cechy.
Strefa D, E, F – Strefa zabaw sensorycznych (dotyk, wzrok, motoryka mała)
Sfera dotykowa (taktylna) wspiera ograniczanie nadwrażliwości dotykowej i budowanie tolerancji sensorycznej. Urządzenia główne to: maty sensoryczne z fakturą, panele dotykowe ścienne, skrzynie sensoryczne, sensoryczne maty ścieżkowe z wypustkami, tablice manipulacyjne, piankowe „tunele faktur”, panele z materiałem montowane na ścianie oraz puzzle fakturowe podłogowe. Akcesoria uzupełniające obejmują masy plastyczne, piasek kinetyczny, sensoryczne piłeczki o zróżnicowanej strukturze, kostki fakturowe, przenośne tablice manipulacyjne, gniotki żelowe i silikonowe oraz materiały tekstylne.
Sfera wzrokowa wspiera koncentrację i koordynację wzrokowo-ruchową – przy czym program wyraźnie zaznacza, że chodzi o elementy bez niebieskiego światła. Urządzenia główne to: lustra (akrylowe), tablice z przesuwanym elementem, mozaiki kolorowe na ścianę, stojaki z zestawem kontrastowych elementów i ścianki manipulacyjne z kształtami. Akcesoria uzupełniające obejmują kontrastowe plansze czarno-białe, sortery kolorów, układanki, puzzle, piłki w kontrastowych kolorach, zabawki z elementami obrotowymi, zabawki do śledzenia ruchu (toczące się kule, pojazdy), klocki w barwach podstawowych, zestawy do dopasowywania wielkości i kształtów oraz przezroczyste pojemniki do obserwacji zawartości.
Motoryka mała (koordynacja ręka–oko) nie jest samodzielną sferą w rozumieniu programu, może być dofinansowana wyłącznie łącznie z wyposażeniem z pozostałych sfer (proprioceptywnej, przedsionkowej, regulacji emocjonalnej, dotykowej lub wzrokowej). Warto też pamiętać, że wydatki na wyposażenie z kategorii motoryki małej (łącznie z kosztami dostawy) mogą stanowić maksymalnie 40% łącznych wydatków na realizację zadania.
Wyposażenie do motoryki małej to m.in.: sortery kształtów, koraliki do nawlekania, przeplatanki drewniane, nakładanki sensoryczne, puzzle z uchwytem, klocki konstrukcyjne, klipsy i szczypce do chwytania, zabawki typu „przekręć, przesuń, wciśnij”, piłeczki do ściskania, nakrętki i pojemniki do odkręcania oraz instrumenty muzyczne.
Limity procentowe – o czym pamiętać przy układaniu kosztorysu?
Program określa ważne ograniczenia, które trzeba uwzględnić już na etapie planowania zakupów:
- Wyposażenie pomocnicze do organizacji zajęć (ławki, stoły, krzesełka), schowki i regały do przechowywania sprzętu sensorycznego oraz sprzęt regulujący natężenie światła, łącznie mogą stanowić maksymalnie 30% kosztów realizacji zadania.
- Wyposażenie z kategorii motoryki małej (łącznie z dostawą) maksymalnie 40% łącznych wydatków.
Podsumowanie
Program Aktywny Żłobek – sale sensoryczne 2026 to wyjątkowa szansa dla wszystkich instytucji opieki nad dziećmi do lat 3, które chcą podnieść jakość swojej oferty i stworzyć środowisko naprawdę sprzyjające rozwojowi najmłodszych.
Program to inicjatywa zakorzeniona w aktualnych wynikach badań nad rozwojem dzieci. Zakaz stosowania ekranów, wymogi dotyczące kolorystyki i oświetlenia, szczegółowy katalog wyposażenia podzielony na sfery sensoryczne. Takie podejście do tematu sprawia, że program rzeczywiście zmierza ku tworzeniu przestrzeni, w których małe dzieci mają szansę na optymalny, wszechstronny rozwój.
Po więcej informacji na temat wyposażenia sali sensorycznej w żłobku zapraszamy tutaj: https://mojebambino.pl/56/Wspomaganie-rozwoju-integracja-sensoryczna-w-zlobku
